Senin, 16 November 2020

TEKS CRITA WAYANG



PERTEMUAN 10

A.     KOMPETENSI DASAR

3.3  Memahami  struktur  teks,  unsur kebahasaan,  dan  pesan  moral  dari teks  lisan  dan  tulis  yang  berupa fiksi  (wayang/cerkak/folklor/topѐng ḍhâlâng).

4.3  Mengapresiasi teks fiksi (wayang/cerkak/folklor/topèng ḍhâlâng) sesuai konteks  secara lisan dan tulis.

 

B.     TUJUAN

Setelah membaca teks dheskriptif, siswa dapat

1.      menyimpulkan pesan  moral  teks wayang/topѐng ḍhâlâng dengan tepat.

2.      merelevansikan pesan  moral  teks wayang/topѐng  ḍhâlâng  dengan kehidupan secara cermat.

  

C.      RINGKASAN MATERI 

NILAI MORAL ING TEKS CRITA WAYANG

Crita wayang kuwi salah sijine bentuk sastra Jawa kang saiki wes jarang digelar ing satengahe masyarakat. Senajan mangkana, crita wayang kuwi duweni nilai budi pekerti utawa pesan moral kang cocog kanggo nggambarake kehidupane masyarakat. Ing ngisor iki bakal dijlenterahake babagan pesan moral ing crita wayang lan relevansi isine karo jaman saiki.

1.      Nilai budi pekerti/pesan moral

Nilai budi pekerti utawa pesan moral bisa dijupuk saka isine wacan kanthi jingglengi watak  lan  perilakune  paraga  ing  wacan.  Tuladhane: 

a.       Kasetyane  Karna  marang  Duryudana  minangka  wujud  bales  budi, maksude dadi wong aja lali marang kabecikane liyan lan diupayakake bisa males  budi.

b.      Kasanggupane  Arjuna  dadi  senopati  perang  mbelani negarane,  maksude  saben  warga  negara  kuwi  wajib  mbelani  negarane ing kahanan apa bae, bukti saka bektine.

2.      Relevansi isi crita karo kahanan jaman saiki.

Wacan  crita  wayang  ing  dhuwur  mung  salah  siji  saka  maewu-ewu  crita sing isih ngrembaka ing satengahing masyarakat Jawa. Mligi crita wayang kuwi wujud wewayangane (bayangan/gambaran; BI) wong urip ing alam donya.  Wewayangan  dudu  sejarah.  Slaras  lan  fungsi  crita  wayang minangka  sarana  kanggo  nuduhake  gegambarane  patrap  lan  perilakune manungsa, sarta akibat saka patrap lan perilakune tumrap awake dhewe, wong liya, lan bebrayan agung.

Tuladhane:

Ø  “Perange  Pandhawa  lan  Kurawa  kuwi  amarga  padha  rebutan  drajad, pangkat  lan  semat”,    kahanan  kaya  ngono  kuwi   ing  jaman  saiki  akeh banget tuladhane.

Ø  “Ibu Kunthi sing tega ninggal putrane Karna”, ing jaman saiki malah akeh banget  prastawa  sing  padha,  ibu  ninggal  anak,  ibu  tega  mbuwang  anak lan sapanunggalane.

 

GLADHEN

SUMANTRI NGENGER

Ing  sajabane  padhepokan  Arga  Sekar  isih  repet-repet,  angin  esuk  krasa seger  banget,  Resi  Suwandagni  wis  katon  lenggah  sila  ing  pendhapa  cecawis ubarampene  sesembahan,  mapag  sumoroting  sang  bagaskara  ing  bang  wetan direwangi  putrane  Bambang  Sumantri  banjur  diterusake  sembah  puja  konjuk Sang  Hyang  Widhi,  lumantar  Dewa  Surya  ing  sanggar  pamujan.  Resi Suwandagni kagungan putra loro, yaiku Bambang Sumantri lan Sukrasana. Putra loro  mau  wineleg  ing  samubarang  kagunan,  lan  guna  kasekten  sing  padha. Bedane, Bambang Sumatri  tinakdir  pinangka satriya kang bagus rupane  lan  alus solah bawane, suwalike Bambang Sukrasana tinakdir awujud buta bajang.

”Bapa  kepareng  kula  matur?”  Sumantri  miwiti  wawan  rembug  ing antarane bapa putra, sarampunge sembah puja.

”Oleh anakku, matura, ana apa?”  pangandikane Resi Suwandagni sareh, karo ngingset anggone lenggah madhep putrane.

”Inggih  bapa  matur  nuwun,  makaten  bapa  sampun  antawis  dangu  kula anggadhahi  krenteg  badhe  nyuwita  dhateng  ratu  gusti  ing  kraton  Mahespati.” Sumantri matur ramane kanthi tatag.

”Yen  pancen  wis  gilig  tekadmu,  bapa  amung  paring  pangestu  bae, dakkira ya wis cukup pawitanmu, guna kasekten, olah  kanuragan, kagunan ilmu wedha sing wis dakparingake. Saiki age samektakna ajaken adhimu Sukrasana, sapa  ngerti  butuh  bebantu,”  pangandikane  Resi  Suwandagni  karo  menyat jumeneng.

”Inggih  Bapa  sedaya  sampun  samekta,  ananging  kula  boten  saged ngajak adhi Sukrasana, benjang menawi sampun katampi panyuwitan  kula, adhi Sukrasana  kula  papagipun,  kula  nyuwun  pangestu  sapunika  ugi  kula  bidhal” Sumantri atur sembah pangabekti sarta nyuwun pangestu.

”Iya  Sumantri,  yen  ngono  karepmu  budhala,  pangestuku  tansah njampangi  lakumu.”  Karo  ngelus  pundhake  putrane,  pangandikane  Resi Suwandagni krasa ana geter sanajan tan  ana tumetesing  waspa.  Sumantri ageage budhal, metu regoling padhepokan tanpa tumoleh.

Tan  kocapa,  ing  gandhok  tengah  Sukrasana  ngrungokake  kabeh pangandikane ramane lan kakange. Ora ndadak ngenteni weruh kakange budhal Sukrasana nututi lakune Sumantri lan tansah ngulati saka kadohan.

Sumantri  katrima  panyuwitane  marang  Prabu  Arjuna  Sasrabahu  yen  ta bisa  minangkani  pamundhute  Sang  Prabu,  yaiku  nglamarake  Dewi  Citrawati  ing negara  Magada.  Sumantri  nyaguhi,  sawise  nyuwun  palilah  enggal  budhal menyang negara Magada.

Negara  Magada  wis  kinepung  wakul  binaya  mangap  dening  raja  sewu negara  sing  atekad  nglebur  negara  Magada  amarga  Prabu  Citrawijaya  durung paring  wangsulan  ngenani  panglamare  marang  Dewi  Citrawati.  Mulane  tekane Sumantri  tiba  kebeneran,  Prabu  Citrawirya  kersa  nampa  panglamare  Prabu Arjuna  Sasrabahu,  yen  Sumantri  bisa  ngalahake  raja  sewu  negara  kang  nedya nglebur  negara  Magada.  Sumantri  nyaguhi.  Sumantri  sing  sekti  mandra  guna, tan  tedhas  tapak  palune  pandhe  sisane  gurinda,  tanpa  kangelan  bisa  nelukake raja sewu negara.

Dewi  Citrawati  sida  kaboyong  ing  negara  Mahespati  kasowanake  Prabu Arjuna Sasrabahu.

”Sinuwun  Prabu  Arjuna  Sasrabahu,  kawula  sowan  ing  ngarsa panjenengan  boten  ateges  sagah  dados  garwa  paduka,  awit  ingkang  mimpang wonten  ing  perang  lawan  raja  sewu  negara  Bambang  Sumantri,  samesthinipun ingkang  dados  jatukrama  kula  inggih  pun  Sumantri,   pramila  menawi  paduka taksih  ngersakaken  kawula  dodas  garwa  paduka  kawula  anggadhahi  tigang punagi.  Punagi  ingkang  kapisan,  panjenengan  kedah  saged  tandhing  yuda kalawan  Sumantri,  punagi  ingkang  nomer  kalih  lan  tiga  kula  aturaken  menawi panjenengan  sampun  mimpang  tandhing  yuda.”  Ngendikan  mangkono  Dewi Citrawati sinambi mbalang liring marang Sumantri.

”Oh  ngono  iya  dakturuti  kersamu  Dewi.  Bambang  Sumantri  enggalenggala samekta ayo tandhing  yuda ing  alun-alun,”  pangandikane Prabu  Arjuna Sasrabahu  marang  Sumantri.  Sumantri  amung  sendika  dhawuh.  Cekaking  crita amarga  padha  sekti  mandraguna,  tandhing  yuda  ora  ana  rampunge.  Prabu Arjuna  Sasrabahu  enggal  tiwikrama  kanggo  mungkasi  bandayuda.  Sumantri ngrumangsani, banjur nyerah kalah.

Punagine  Dewi  Citrawati  sabanjure  sing  nomer  2,  nyuwun  diiringi  40 widodari  putri  domas  lan  gamelan  lokananta  ing  adicara  temu  penganten,  lan sing  nomer  3  nyuwun  diboyongake  taman  Sriwedari  saka  kahyangan.  Prabu Arjuna  Sasrabahu  paring  parentah  marang  Sumantri  supaya  enggal  mujudake pamundhute Dewi Citrawati. Sumantri budhal, ananging ora ngerti apa sing kudu ditindakake.

”Kakang  Sumantri  aja  kuwatir,  aku  sing  bakal  minangkani  pamundhute Dewi  Citrawati,  kakang  ngenteni  ana  kene  bae  sesuk  mesthi  bisa  kaleksanan kabeh.” Sumantri kaget weruh adhine Sukrasana wis ana ing ngarepe.

”Sukrasana  adhiku,  matur  nuwun  pambiyantumu,  iya  dakanti  ana  kene muga-muga kasil.”

Sesuke  wis  sumadiya  40  widodari  dadi  putri  domas  lan  gamelan lokananta  minangka  pengiring  temanten,  semono  uga  taman  Sriwedari  wis pindah  saka  Kahyangan  Untarasegara  menyang  tamansarine  negara  Mahespati.Saka  banget  marem  lan  sukane  Sang  Prabu  ora  mung  nrima  panyuwitane Bambang  Sumantri  nanging  malah  kepara  antuk  kanugrahan sinengkakake minangka patih, kanthi asma patih Suwanda.

 

1.      Wacanen teks “Sumantri Ngenger“ ing dhuwur kanthi permati!

2.      Tentokno budi pekerti/pesan moral kang ana in sajronig crita wayang kasebut!

3.      Banjur golekana relevansi isi crita karo kahanan jaman saiki!

4.      Tugas dikirim ing link ngisor iki.


7A https://forms.gle/XrB6Cp8HgApTfMt68


7B https://forms.gle/LNXaGRJfyum1XUBH9


7C  https://forms.gle/ECxwRsUL9Bws24DFA


7D https://forms.gle/tbA3R3jFkhzF62Xo7


 

Tidak ada komentar:

Posting Komentar

AKSARA JAWA 2

PERTEMUAN 2   A.      KOMPETENSI DASAR 3.6   Memahami  kaidah  penulisan teks  berupa  kalimat  sederhana dengan   aksara  Jawa./  car...